‘Het is als een auto met vierkante wielen die steeds wat ronder worden.’ Zo omschreef minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei de energietransitie en het daarmee samenhangende beleid. In het mondeling overleg met de commissie voor Economische Zaken/Klimaat en Groene Groei zei de minister vol in te zetten op elektrificatie en verduurzaming van energie. Op Prinsjesdag, 15 september 2026, zal ze de Klimaat- en Energienota presenteren. CO2-opslag in de Noordzee en de bijbehorende infrastructuur, emissiereductie en een ambitieus klimaatpakket vormen daarin belangrijke onderdelen.
Het mondeling overleg was door Ferd Crone (GroenLinks-PvdA) aangevraagd en bestreek een breed scala aan onderwerpen: naast de energiemarkt en het energiebeleid kwamen ook de adviezen van het Burgerberaad Klimaat aan bod. Crone vroeg aandacht voor het delen van energie en waarom dat niet dynamisch kan. Hij signaleerde een gebrek aan initiatief vanuit het Rijk om het delen van energie te versterken en vroeg om vereenvoudiging van het systeem. Hij verzocht daarnaast om een extra technische briefing over de invoering van de Warmtewet.
Koen Petersen (VVDD) vroeg naar de aanpak van netcongestie, ‘een graat in de keel’ voor ondernemers en belemmerend voor de economische ontwikkeling. Hij vroeg meer aandacht voor het terugdringen van regeldruk en regeltechnische obstakels. Lies van Aelst (SP) sprak over de oplopende energiekosten. Ze vroeg zich af of het huidige subsidiesysteem nog wel werkt. Zo zijn overal warmtepompen gerealiseerd, bijvoorbeeld in gebieden waar al een Warmtenet was gepland. Auke van der Goot (OPNL) vroeg aandacht voor energiegemeenschappen: ze lopen tegen financiële beperkingen aan, waardoor ze niet goed van de grond komen. Daarnaast hebben ze geen toegang tot nieuwe aansluitingen, terwijl energiegemeenschappen een belangrijke bijdrage aan de oplossing kunnen leveren.
Meryem Karaaslan (D66) vroeg hoe de overheid het goede voorbeeld zou kunnen geven en hoe transitie en draagvlak bij elkaar komen. Gaby Perin-Gopie (Volt) concentreerde zich op het Nationaal Burgerberaad Klimaat. De aanbevelingen daaruit kunnen volgens Perin-Gopie niet snel worden opgepakt. Ze vroeg hoe de minister ervoor gaat zorgen dat ook Brussel actief aan de slag gaat met dat wat in Europees verband geregeld moet worden. Andrea van Langen-Visbeek (BBB) vroeg of we niet te streng zijn met onze eisen voor de belastbaarheid van het stroomnet. Hierdoor hebben mensen lokaal geen ruimte meer om capaciteitsproblemen op te lossen. Ze vroeg ook naar wat we kunnen doen om de tarieven weer naar beneden te krijgen, zodat het weer wat betaalbaarder wordt voor de burger. Mensen hebben het zwaar, ons net is het betrouwbaarst in Europa maar de rekening het hoogst.
De aanpak van netcongestie zit in de portefeuille de staatssecretaris, maar de minister gaf aan dat er bewustzijn is dat het knelt. We zijn er niet op tijd mee begonnen en het kabinet probeert knelpunten op te lossen, maar de problematiek is in elke regio anders. De staatssecretaris kijkt per regio waar het knelt en welke oplossingen effectief zijn. Netcongestie betekent niet alleen een tekort aan stroom maar op sommige plekken ook een overschot.
Over energie delen zei de minister dat samenhang van maatregelen belangrijk is: hoe maken we de energietransitie mogelijk, maar ook wie profiteert en hoe verdelen we de lasten? De minister zegde toe dit verder te onderzoeken, mede ook aan de hand van bevindingen van onder meer het Sociaal- en Cultureel Planbureau. Naar energiegemeenschappen en lokale initiatieven loopt een onderzoek om de juridische en praktische belemmeringen in kaart te brengen. Slimmer benutten wat we hebben is het doel, er wordt gestreefd naar circa 500 energiehubs.
Wat de prijsstijgingen betreft, beloofde de minister hulp aan die mensen die het meest kwetsbaar zijn als gevolg van prijsstijgingen. Wat het Nationaal Burgerberaad Klimaat betreft zei de minister dat ze het mooi vindt dat mensen zich echt hebben verdiept in wat er aan de hand is. Als de voorstellen van dit beraad niet meteen zijn overgenomen, betekent dat niet dat de denkrichting niet wordt gedeeld. Op een later moment kunnen deze voorstellen alsnog een plek in de plannen van de minister krijgen.